Ağlamanın keşfi...

   İşigüzel'in çizdiği portre Maya Sahnesi'nde sahnelenen 'Belkıs Düştü Kuyuya' adlı tek kişilik oyunda, aynı anda hem 'terörist gençlere acıyıp hem Evren Paşa'yı yakışıklı bulan' ev kadınında cisimleşiyor. Belkıs, bir yandan patates soyarken bir yandan bütün bir kafa karışıklığının trajikomiğini dile getiriyor. Mutlaka gidin; Belkıs'ı bir erkek oyuncu canlandırıyor, bu da her şeyden önce karakterin içinde bulunduğu, değerlerle ilgili 'tranvestitliğe' işaret ediyor sembolik ve esprili biçimde. (Huysuz Virjin'in gizli gözyaşları gibi bir şey.)
 

08 / 01 / 2006

04 / 02 / 2006

BELKIS KUYUYA NEDEN DÜŞTÜ

Ezgi BAŞARAN

Tiyatroyla çok yakından ilgilenmiyorsanız Murat İpek adını duymuş olmayabilirsiniz. Çünkü o daha önce ne bir oyun yönetmiş ne de oynamıştı. Ama tiyatronun tam da içinden geliyordu. Bir çok oyunun Işık tasarımını yapmış, bu tasarımları ödül almıştı. Mimar Sinan'da Geleneksel Türk El Sanatları okurken boş vakitlerini tiyatro oyunları yazarak geçiriyordu. Hatta Dalgakıran adlı bir oyunu Altın Koza'da birincilik kazanmıştı. Bu güne kadar hep ışığı yapan kişiydi, ışığın altına geçmeyi, sahneye  öbür taraftan bakmayı denememişti. Fakat geçtiğimiz aylarda yazar arkadaşı Murathan Mungan'ın ısrarı ve yönetmen arkadaşı Nihal Koldaş'ın desteğiyle yıllar önce yazdığı bir oyunu oynamaya karar verdi.  Belkıs kuyuya düştü tek kişilik bir oyun. 60' larında yalnız, yalnızlıktan delirmeye yaklaşmış bir kadının öyküsü. Yazar ve oyuncu İpek'le kadın olma sürecini Belkıs'ı kuyuya düşüren sebepleri konuştuk.

Bu oyun yeni değil sizin için en azından taze yazılmış bir oyun değil.

Evet ben bunu 12 sene önce yazdım. Ama uzun ve ham bir metindi. Bir gün Murathan'la ( Mungan ) konuşuyordum, bana " Klasik oyunculuk anlamında bir şeyler denemeye ne dersin? Belkıs'ı sen oynarsan bu senin yazarlığını da besleyecektir." dedi. İlk başta " Yok. " dedim " Bu saat den sonra ne oluyor bana?"  Fakat bir yandan Murathan beni itekledi , bir yandan da yönetmenim ve eski arkadaşım Nihal destek oldu. Bende Nİhal'e bir şart koştum: " Okey deneyeceğim ama sen yöneteceksin ve izlenebilir bir şey olup olmadığı konusunda bana dürüst davranacaksın."  Kabul etti ve bende kendimi sahnede buldum.  Çok mutlu ve başarılı bir prova süreci geçirdik. Ben ev ödevine çalışan bir ilk okul öğrencisi gibi çalıştım. Öyle böyle değil.

Hazırlık sürecinde Robin Williams'ın Doubtfire'ını , Birdcage'i yada Çılgın Çifti izlediniz mi? Bu tür şeyler sahnede bir kadına dönüşmenizde yardımcı oldu mu?

İzledim ama bunların hiç bir yardımı olmadı. Her erkeğin içinde bir kadın var. Bir tek yardımcı olacak referans noktası o. Ben o kadını keşfedebilmek için daha çok erkek yanımı çözmeye çalıştım. Benim için böyle enteresan bir süreçti bu. Kendi içimdeki erkeği  dört dörtlük gördükten sonra onun negatifini çıkarabildim. Ancak ondan sonra kadını bulabildim. Kendi içimde çok dürüstçe bakabildiğim zaman Belkıs'ı ortaya çıkarabildim.

Siz bir de özellikle yaşlı kadınlar arasındaki diyalogları çok takip etmişsiniz herhalde.  Şahane terminoloji biliyorsunuz.

Teyzemleri ve halamları çok dinledim gerçekten. Bunun etkisi olmuştur eminim. Kadınları iyi tanımama yardımcı oldu genel olarak.

Belkıs Toplum Şizoidliğimiz

Oyundaki Belkıs Hanım'ın biraz hayal gücü geniş değil mi?

Geniş ötesi diyelim. Sıkı bir şizoid Belkıs. Hatta hastanelik olma yolunda hızla ilerliyor. Oyunun başında eh şöyle böyle aklı yerindeyken sonuna doğru hepten kopuyor. Onu şizofreniye iten yalnızlıkla mücadelesinde hep hayal gücüne sığınması oluyor. Aslında ben Belkıs'ı anlatırken yazar olarak mı? oyuncu olarak mı konuşmalıyım bilmiyorum? Buda biraz şizofrenik bir durum. neyse yazar olarak Belkıs ta benim için, göze çarpan özellikle beyni ne kadar şizoit çağrışımlarla  dolu olursa olsun sağ duyusu ona bir dakika dur diyor. örneğin uçakta yakışıklı bir korsan tarafından rehin alındığını hayal ediyor. ama adam ona gel evlenelim dediğinde " ülkeme dönmeliyim, çünkü züccaciye taksitim var, kimse arkamdan borç taktım dedirtmem" diyor.

Oyun 12 Eylül, Auschwitz kampı, ikiz kuleler , kasımdaki ingiliz konsolosluğunun bombalanması gibi felaketlere de bir yerinden dokunuyor.  Şart mıydı?

Bunu yapmamın bir sebebi vardı. Bu tip olayların Belkıs'ın hayatına etkisini göstermek istedim. acaba bu olaylar mı bu kadını bu hale getirmişti, yoksa kadın mı onları bir garip yorumluyordu? Belkıs'ın kendi içinde yorumlayışı ve dengesizliği şöyle : Hem 12 Eylül ün iyi bir şey olmadığını düşünüyor. Hem de onun ertesinde ekrana çıkıp Vatanım Güzel Vatanım diyen Kenen paşayı çok yakışıklı buluyor. İstanbul patlamalarını analiz eden bir TV programında neden altı tane konuk var diye kıskanıyor. Çünkü o yalnız. Hiç konuğu yok. Bu nedir biliyor musunuz? Orta kararın altında Türk halkının bu tür sosyal olaylara verdiği tepkidir. Derinliğide budur. Dengesizliğide. Belkısla aslında ben Türk halkının o sosyal şizoitliğini de anlatmak istedim.

Belkıs'ın en çok istediği şey sevilmek, yalnız kalmamak ama bir kaç yerde de çocuk yapmamış olmasını rasyonelize etmeye çalışıyor. Başarılı olamıyor. Belki biraz bencilce ama hayatta bir çocuk yapmak mı gerekiyor?

Çok güzel bir soru. Bunu ben hiç böyle düşünmemiştim. Sizin sorduğunuz soruya benzer bir soruyu sordum kendime. Belkıs'ı ne mutlu ederdi? Yada ne olmuş olsaydı onun akıl sağlığı daha yerinde olurdu? Benim aklıma kedi gelmişti. Kedi olsa acaba mutlu olur muydu? Ama çocuk daha doğru bir soruymuş elbette. Bilemiyorum. Bence evet Belkıs bir çocuk sahibi olmayı isterdi. Belkıs gibi bir kadın isterdi. Ama ben Murat olarak Belkıs la aynı fikirde değilim. Yalnızlıktan kurtulmak için yada ileride yalnız kalmamak için çocuk sahibi olmak iyi bir şey değil. Bencillikten öte kötü bir şey. Çünkü bence bu hissiyatla yaklaşınca çocuğu da yalnızlık objesine dönüştürüyor insanlar. Bu çok sağlıksız bir şey. Belkıs ı tahminimce ne kedi nede çocuk kurtaramazdı.  Sadece eğitimli bir kadın olsaydı her şey başka olurdu yalnızlığıyla yüzleşirdi. O ise yüzleşemiyor. Kafasında ne kadar sevildiğine dair hikayeler uyduruyor. Onlar onu ayakta tutuyor. Belkıs'ın durumunu Türkiye'nin durumuna benzetiyorum. Türkiye de çok yalnız bir ülke ama bunu bir türlü kabul etmiyor. Ne tarihiyle nede gerçek sosya - ekonomik manzarayla yüzleşmiyor. Ucuna kadar geliyor, dönüyor.

Belkıs Hanım gibi kuyuya düşüyor diyorsunuz?

YALNIZLIĞIN OYUNCAĞI

Beyoğlu'ndaki Maya Sahnesi'nin sıcak fuayesinden salona geçtiğimizde kendimizi  Belkıs Hanım'ın salonunda buluyoruz. Kendisi henüz içeride, mutfakta. Elinde patates soyduğu tepsisi, kendisini hiç ilgilendirmese de kafasını kurcalayan onlarca sorunla geliveriyor yanımıza ama bizi fark etmiyor. Salon boşluğa bakışıyla aydınlanıyor Saba Melikesi Belkıs'ın , uzaklara seslenişiyle.

Yalnızlığın ettiğine bakın, hele komşusu Nurperi'nin yaptıklarına ne demeli? Kıskançlık da var işin içinde , samimiyetsizlik de. Savaşlardan darbelere, eski İstanbul'dan eski aşklara değin, laflandırmadığı konu kalmıyor.

Murat İpek'in hem yazıp hem oynadığı bu oyunda yaşamındaki kadın motiflerinden beslendiği kesin. İyi bir zenne görüyoruz çünkü karşımızda.  Abartıya ve sıradanlığa çok kolay kaçabilecek bir rolü , bildik bir hikayenin aramızdaki kahramanını birbirineyumuşak geçişler yapan diyaloglarla, durum komedisine meydan vermeyen küçük mizansenlerle sergiliyor. Onun bu doğallığı , saflığı zaten gülümseten bizi.

Bir iç çekiş belki, bir serzeniş, bir sitem bu oyun. Kime, neden? Unutmayın bir dinleyen bekliyor Belkıs, yarenlik edecek bir açık yürek sadece.

Kuyudaki Belkıs unuttuklarımızı hatırlatıyor

     Elif TUNCA